"เราทำ VA Scan ทุกไตรมาสอยู่แล้ว จำเป็นต้องทำ Pentest อีกหรือ"
นี่คือคำถามที่เราได้รับบ่อยที่สุดจากทีม IT และคำตอบคือจำเป็น เพราะสองแนวทางนี้ตอบคนละคำถาม ผู้ตรวจสอบทราบความแตกต่างนี้ หน่วยงานกำกับทราบ และผู้โจมตีก็ทราบเช่นกัน
เริ่มจากนิยามให้ตรงกันก่อน Vulnerability Assessment (VA) หรือการประเมินช่องโหว่ คือการตรวจระบบในวงกว้างด้วยเครื่องมืออัตโนมัติ เทียบกับฐานข้อมูลช่องโหว่ที่รู้จัก (CVE) ผลลัพธ์คือรายการช่องโหว่พร้อมระดับ Severity ส่วนคำว่า VA Scan ที่ใช้กันทั่วไป หมายถึงขั้นตอนตรวจด้วยเครื่องมืออัตโนมัติในงานประเมินช่องโหว่นั่นเอง ขณะที่ Penetration Testing คือการทดสอบโจมตีจริงโดยผู้เชี่ยวชาญ เพื่อพิสูจน์ว่าช่องโหว่ใดนำไปใช้ได้จริงและสร้างความเสียหายถึงระดับใด
สรุปให้สั้นที่สุด: VA ตอบว่า "ระบบเรามีช่องโหว่ที่เป็นที่รู้จักสาธารณะ (Publicly Known) ตัวไหนบ้าง" Pentest ตอบว่า "ช่องโหว่เหล่านั้น รวมถึงช่องโหว่ที่ไม่อยู่ในฐานข้อมูลใด ผู้โจมตีนำไปสร้างความเสียหายอะไรกับเราได้" เปรียบได้กับการตรวจสุขภาพประจำปีกับการตรวจวินิจฉัยโดยแพทย์เฉพาะทาง แบบแรกตรวจได้หลายรายการ รวดเร็ว ค่าใช้จ่ายต่ำ แต่ไม่วินิจฉัยโรค แบบหลังใช้เวลาและค่าใช้จ่ายมากกว่า แต่ให้ข้อสรุปที่ยืนยันได้
หากต้องการรายละเอียดฝั่ง Pentest ทั้งขั้นตอนการทำงานและสิ่งที่รายงานต้องมี อ่านต่อได้ที่ Pentest คืออะไร
เปรียบเทียบ VA กับ Pentest
| ประเด็น | Vulnerability Assessment | Penetration Testing |
|---|---|---|
| เป้าหมาย | ค้นหารายการช่องโหว่ที่รู้จัก | พิสูจน์ว่าโจมตีได้จริง วัดผลกระทบ |
| วิธีการ | Automated Scan + ตรวจยืนยันโดยผู้เชี่ยวชาญ | ผู้เชี่ยวชาญลงมือทดสอบเองเป็นหลัก เครื่องมือเป็นตัวช่วย |
| Business Logic | ตรวจไม่ได้ | จุดแข็งหลัก |
| ระยะเวลา | 1 ถึง 3 วัน | 5 ถึง 25 วัน |
| ความถี่ที่แนะนำ | รายเดือนหรือรายไตรมาส | ปีละครั้ง และหลังการเปลี่ยนแปลงระบบครั้งใหญ่ |
| ราคาเริ่มต้นในไทย | ฿80,000 ถึง ฿250,000 | ฿160,000 ถึง ฿1,400,000 |
| ผลลัพธ์ | รายการช่องโหว่พร้อมคะแนน CVSS | หลักฐานการโจมตี Attack Path และผลกระทบทางธุรกิจ |
งานที่ VA Scan ทำได้ดีที่สุด
ความแม่นยำของ Scanner แปรผันตรงกับความแพร่หลายของซอฟต์แวร์ที่ตรวจ ยิ่งซอฟต์แวร์มีผู้ใช้มาก ฐานข้อมูลช่องโหว่ยิ่งครบ งานที่ VA ให้ผลคุ้มที่สุดได้แก่:
- การตรวจปูพรมรอบแรกสำหรับ Server IP และ Domain จำนวนมาก ตรวจ IP หลักร้อยรายการและ Domain ทั้งหมดขององค์กรเสร็จในไม่กี่วัน ได้ภาพรวมความปลอดภัยเบื้องต้นที่ใช้จัดลำดับว่าระบบใดควรลงทุนทดสอบเชิงลึกต่อ ขอบเขตระดับนี้ทดสอบด้วยคนทั้งหมดไม่คุ้มทั้งเวลาและงบประมาณ
- ซอฟต์แวร์สำเร็จรูปและ CMS เช่น WordPress, Joomla รวมถึง Plugin และ Theme ที่ติดตั้ง ช่องโหว่ของซอฟต์แวร์กลุ่มนี้มี CVE บันทึกไว้ครบ Scanner ตรวจพบได้ตรงตัว
- Library และ Framework ที่ล้าสมัย กรณีอย่าง Log4Shell (CVE-2021-44228) คือตัวอย่างที่ Scanner ตรวจพบได้ทั่วทั้งองค์กรภายในวันเดียว เร็วกว่าการไล่ตรวจด้วยคนหลายเท่า
- Misconfiguration เช่น Port ที่เปิดเกินจำเป็น Default Credentials, TLS รุ่นเก่า, Security Header ที่ขาด และสิทธิ์ Cloud Storage ที่ตั้งค่าผิด
- Patch ที่ขาดหายไป ทั่วทั้ง Server และ Workstation จำนวนมาก ซึ่งการไล่ตรวจทีละเครื่องด้วยคนไม่คุ้มเวลา
- การเฝ้าระวังต่อเนื่อง ตรวจซ้ำสม่ำเสมอเพื่อจับช่องโหว่ใหม่ทันทีที่มีการเปิดเผย
สรุปคือ ส่วนของระบบที่เป็นซอฟต์แวร์สำเร็จรูป การตรวจหาช่องโหว่ (VA) สม่ำเสมอให้ผลคุ้มค่ามาก ส่วนที่เป็น Code ที่พัฒนาขึ้นเอง ต้องอาศัย Pentest
ข้อจำกัดของ Scanner ที่ต้องเข้าใจ
Scanner ตรวจไม่พบสิ่งที่ต้องอาศัยความเข้าใจบริบททางธุรกิจ เครื่องมือไม่รู้ว่าผู้ใช้ระดับ Basic ไม่ควรยกระดับบัญชีตัวเองเป็น Premium ได้ด้วยการแก้ค่าใน Request ตรวจไม่พบว่าขั้นตอนตั้งรหัสผ่านใหม่ของระบบถูกใช้เปลี่ยนรหัสผ่านของผู้ใช้รายอื่นได้ และประเมินไม่ได้ว่าช่องโหว่ระดับ Medium สองรายการที่ดูไม่อันตรายเมื่อแยกกัน จะกลายเป็น Attack Path ที่ยึดระบบได้เมื่อนำมาร้อยเรียงกัน เครื่องมือให้คะแนนทีละจุด แต่ผู้โจมตีมองทั้งระบบ
ข้อจำกัดนี้ชัดที่สุดกับระบบที่พัฒนาขึ้นเอง Scanner ทำงานจาก Template และ Signature ของช่องโหว่ที่เคยพบในซอฟต์แวร์สำเร็จรูป เช่น CMS, Library และ Framework รุ่นต่าง ๆ แต่แอปพลิเคชันที่ทีมของคุณพัฒนาเอง หรือจ้างทีมภายนอกพัฒนา คือ Code ที่ไม่มีใครอื่นใช้งาน ช่องโหว่ของมันจึงไม่อยู่ในฐานข้อมูลของ Scanner รายใดทั้งสิ้น ยิ่งระบบเป็นงานพัฒนาเฉพาะมากเท่าไร ผลจาก Scanner ยิ่งบอกอะไรได้น้อยลง และการทดสอบโดยผู้ทดสอบยิ่งจำเป็นมากขึ้น
ผลจาก Scanner ที่ระบุว่า "ไม่พบช่องโหว่ร้ายแรง" จึงหมายความเพียงว่าไม่พบช่องโหว่ที่เครื่องมือรู้จัก ระบบที่ Scanner ไม่พบปัญหาแต่ถูกเจาะผ่านช่องโหว่ Business Logic เกิดขึ้นจริงอย่างต่อเนื่อง
คุณภาพของงาน VA เองก็ต่างกันมากระหว่างผู้ให้บริการ งาน VA ที่ได้มาตรฐานต้องมีผู้เชี่ยวชาญตรวจยืนยันผลก่อนส่งมอบ คัดกรอง False Positive และจัดลำดับความสำคัญตามความเสี่ยงจริงของธุรกิจ รายงานที่เป็นเพียงไฟล์ Export จากเครื่องมือโดยไม่ผ่านการตรวจยืนยัน ไม่ควรนับเป็นงานประเมินช่องโหว่
หน่วยงานกำกับในไทยกำหนดไว้อย่างไร
ธปท. กำหนดชัดเจนว่าต้องมีทั้งสองส่วน: การทดสอบเจาะระบบประจำปีโดยหน่วยงานอิสระสำหรับระบบสำคัญ ควบคู่กับการประเมินช่องโหว่อย่างต่อเนื่อง VA Scan เพียงอย่างเดียวไม่ผ่านข้อกำหนดด้านการทดสอบเจาะระบบ
PCI DSS v4.0.1 แยกเป็นสองข้อกำหนดอย่างชัดเจน: Requirement 11.3 กำหนดให้มี ASV Scan ทุกไตรมาส และ Requirement 11.4 กำหนดทดสอบเจาะระบบประจำปี ข้อหนึ่งใช้แทนอีกข้อไม่ได้
PDPA มาตรา 37 ใช้เกณฑ์มาตรการที่ "เหมาะสม" ซึ่งจะวัดผลจริงเมื่อเกิดเหตุข้อมูลรั่วไหลและ สคส. เข้าตรวจสอบ รายงานทดสอบเจาะระบบที่พิสูจน์ว่ามาตรการผ่านการทดสอบจริง มีน้ำหนักเป็นหลักฐานมากกว่าผล VA Scan อย่างมีนัยสำคัญ
ISO 27001 Annex A 8.8 กำหนดการจัดการช่องโหว่ทางเทคนิค VA ตอบโจทย์ส่วนการค้นหา ส่วน Pentest คือหลักฐานว่ามาตรการต้านทานการโจมตีได้จริง ซึ่งผู้ตรวจประเมินสอบถามมากขึ้นทุกปี รายละเอียดอยู่ที่หน้า ISO 27001 และบทความ ISO 27001 ต้องทำ Penetration Test หรือไม่
แนวทางจัดงบประมาณที่แนะนำ
แนวทางที่เราแนะนำผู้รับบริการเกือบทุกราย: ตรวจหาช่องโหว่ (VA Scan) ทุกไตรมาสในทุกระบบ เพราะค่าใช้จ่ายต่ำพอที่จะทำสม่ำเสมอ และตรวจจับช่องโหว่ใหม่จาก Patch และการ Deploy ได้ทันเวลา จากนั้นจัดสรรงบประมาณหลักให้การทดสอบเจาะระบบปีละครั้งกับระบบสำคัญ โดยเฉพาะระบบที่ลูกค้าใช้งานและระบบที่ประมวลผลข้อมูลส่วนบุคคล เมื่อมีการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ระหว่างปี เช่น เปิดตัว Feature ชำระเงินใหม่ ให้ทดสอบเพิ่มเฉพาะส่วนนั้น
แนวทางนี้ให้ทั้งความครอบคลุมจาก VA และความลึกจาก Pentest ตรงตามที่เกณฑ์กำกับส่วนใหญ่กำหนด วงการเรียกแนวทางนี้ว่า VAPT (Vulnerability Assessment and Penetration Testing)
หากยังประเมินไม่ได้ว่าระบบใดควรทดสอบเจาะระบบและระบบใดเพียง VA ก็เพียงพอ ส่งรายการระบบมาปรึกษาเราได้ เราช่วยจัดลำดับตามความเสี่ยงจริงและงบประมาณที่มี พร้อมใบเสนอราคาภายใน 48 ชั่วโมง
บริการที่เกี่ยวข้อง
- การประเมินช่องโหว่ (VA) ตรวจหาช่องโหว่ด้วยเครื่องมืออัตโนมัติพร้อมตรวจยืนยันโดยผู้เชี่ยวชาญ คัดกรอง False Positive ก่อนถึงมือทีมของคุณ
- การทดสอบเจาะระบบ พิสูจน์ช่องโหว่ด้วยการโจมตีจริงตามกรอบ PROVE พร้อมทดสอบซ้ำหลังแก้ไข
- การทดสอบเจาะระบบเว็บแอปพลิเคชัน ทดสอบเว็บแอปพลิเคชันและ API ตาม OWASP WSTG