Reconix LogoReconix

Vulnerability Assessment (VA) คืออะไร ต่างจาก Penetration Testing อย่างไร และองค์กรควรทำแบบใด

Reconix Team
Vulnerability AssessmentPenetration TestingCybersecurity Basics
ภาพประกอบบทความ Vulnerability Assessment (VA) คืออะไร ต่างจาก Penetration Testing อย่างไร และองค์กรควรทำแบบใด

"เราทำ VA Scan ทุกไตรมาสอยู่แล้ว จำเป็นต้องทำ Pentest อีกหรือ"

นี่คือคำถามที่เราได้รับบ่อยที่สุดจากทีม IT และคำตอบคือจำเป็น เพราะสองแนวทางนี้ตอบคนละคำถาม ผู้ตรวจสอบทราบความแตกต่างนี้ หน่วยงานกำกับทราบ และผู้โจมตีก็ทราบเช่นกัน

เริ่มจากนิยามให้ตรงกันก่อน Vulnerability Assessment (VA) หรือการประเมินช่องโหว่ คือการตรวจระบบในวงกว้างด้วยเครื่องมืออัตโนมัติ เทียบกับฐานข้อมูลช่องโหว่ที่รู้จัก (CVE) ผลลัพธ์คือรายการช่องโหว่พร้อมระดับ Severity ส่วนคำว่า VA Scan ที่ใช้กันทั่วไป หมายถึงขั้นตอนตรวจด้วยเครื่องมืออัตโนมัติในงานประเมินช่องโหว่นั่นเอง ขณะที่ Penetration Testing คือการทดสอบโจมตีจริงโดยผู้เชี่ยวชาญ เพื่อพิสูจน์ว่าช่องโหว่ใดนำไปใช้ได้จริงและสร้างความเสียหายถึงระดับใด

สรุปให้สั้นที่สุด: VA ตอบว่า "ระบบเรามีช่องโหว่ที่เป็นที่รู้จักสาธารณะ (Publicly Known) ตัวไหนบ้าง" Pentest ตอบว่า "ช่องโหว่เหล่านั้น รวมถึงช่องโหว่ที่ไม่อยู่ในฐานข้อมูลใด ผู้โจมตีนำไปสร้างความเสียหายอะไรกับเราได้" เปรียบได้กับการตรวจสุขภาพประจำปีกับการตรวจวินิจฉัยโดยแพทย์เฉพาะทาง แบบแรกตรวจได้หลายรายการ รวดเร็ว ค่าใช้จ่ายต่ำ แต่ไม่วินิจฉัยโรค แบบหลังใช้เวลาและค่าใช้จ่ายมากกว่า แต่ให้ข้อสรุปที่ยืนยันได้

หากต้องการรายละเอียดฝั่ง Pentest ทั้งขั้นตอนการทำงานและสิ่งที่รายงานต้องมี อ่านต่อได้ที่ Pentest คืออะไร

เปรียบเทียบ VA กับ Pentest

ประเด็น Vulnerability Assessment Penetration Testing
เป้าหมาย ค้นหารายการช่องโหว่ที่รู้จัก พิสูจน์ว่าโจมตีได้จริง วัดผลกระทบ
วิธีการ Automated Scan + ตรวจยืนยันโดยผู้เชี่ยวชาญ ผู้เชี่ยวชาญลงมือทดสอบเองเป็นหลัก เครื่องมือเป็นตัวช่วย
Business Logic ตรวจไม่ได้ จุดแข็งหลัก
ระยะเวลา 1 ถึง 3 วัน 5 ถึง 25 วัน
ความถี่ที่แนะนำ รายเดือนหรือรายไตรมาส ปีละครั้ง และหลังการเปลี่ยนแปลงระบบครั้งใหญ่
ราคาเริ่มต้นในไทย ฿80,000 ถึง ฿250,000 ฿160,000 ถึง ฿1,400,000
ผลลัพธ์ รายการช่องโหว่พร้อมคะแนน CVSS หลักฐานการโจมตี Attack Path และผลกระทบทางธุรกิจ

งานที่ VA Scan ทำได้ดีที่สุด

ความแม่นยำของ Scanner แปรผันตรงกับความแพร่หลายของซอฟต์แวร์ที่ตรวจ ยิ่งซอฟต์แวร์มีผู้ใช้มาก ฐานข้อมูลช่องโหว่ยิ่งครบ งานที่ VA ให้ผลคุ้มที่สุดได้แก่:

  • การตรวจปูพรมรอบแรกสำหรับ Server IP และ Domain จำนวนมาก ตรวจ IP หลักร้อยรายการและ Domain ทั้งหมดขององค์กรเสร็จในไม่กี่วัน ได้ภาพรวมความปลอดภัยเบื้องต้นที่ใช้จัดลำดับว่าระบบใดควรลงทุนทดสอบเชิงลึกต่อ ขอบเขตระดับนี้ทดสอบด้วยคนทั้งหมดไม่คุ้มทั้งเวลาและงบประมาณ
  • ซอฟต์แวร์สำเร็จรูปและ CMS เช่น WordPress, Joomla รวมถึง Plugin และ Theme ที่ติดตั้ง ช่องโหว่ของซอฟต์แวร์กลุ่มนี้มี CVE บันทึกไว้ครบ Scanner ตรวจพบได้ตรงตัว
  • Library และ Framework ที่ล้าสมัย กรณีอย่าง Log4Shell (CVE-2021-44228) คือตัวอย่างที่ Scanner ตรวจพบได้ทั่วทั้งองค์กรภายในวันเดียว เร็วกว่าการไล่ตรวจด้วยคนหลายเท่า
  • Misconfiguration เช่น Port ที่เปิดเกินจำเป็น Default Credentials, TLS รุ่นเก่า, Security Header ที่ขาด และสิทธิ์ Cloud Storage ที่ตั้งค่าผิด
  • Patch ที่ขาดหายไป ทั่วทั้ง Server และ Workstation จำนวนมาก ซึ่งการไล่ตรวจทีละเครื่องด้วยคนไม่คุ้มเวลา
  • การเฝ้าระวังต่อเนื่อง ตรวจซ้ำสม่ำเสมอเพื่อจับช่องโหว่ใหม่ทันทีที่มีการเปิดเผย

สรุปคือ ส่วนของระบบที่เป็นซอฟต์แวร์สำเร็จรูป การตรวจหาช่องโหว่ (VA) สม่ำเสมอให้ผลคุ้มค่ามาก ส่วนที่เป็น Code ที่พัฒนาขึ้นเอง ต้องอาศัย Pentest

ข้อจำกัดของ Scanner ที่ต้องเข้าใจ

Scanner ตรวจไม่พบสิ่งที่ต้องอาศัยความเข้าใจบริบททางธุรกิจ เครื่องมือไม่รู้ว่าผู้ใช้ระดับ Basic ไม่ควรยกระดับบัญชีตัวเองเป็น Premium ได้ด้วยการแก้ค่าใน Request ตรวจไม่พบว่าขั้นตอนตั้งรหัสผ่านใหม่ของระบบถูกใช้เปลี่ยนรหัสผ่านของผู้ใช้รายอื่นได้ และประเมินไม่ได้ว่าช่องโหว่ระดับ Medium สองรายการที่ดูไม่อันตรายเมื่อแยกกัน จะกลายเป็น Attack Path ที่ยึดระบบได้เมื่อนำมาร้อยเรียงกัน เครื่องมือให้คะแนนทีละจุด แต่ผู้โจมตีมองทั้งระบบ

ข้อจำกัดนี้ชัดที่สุดกับระบบที่พัฒนาขึ้นเอง Scanner ทำงานจาก Template และ Signature ของช่องโหว่ที่เคยพบในซอฟต์แวร์สำเร็จรูป เช่น CMS, Library และ Framework รุ่นต่าง ๆ แต่แอปพลิเคชันที่ทีมของคุณพัฒนาเอง หรือจ้างทีมภายนอกพัฒนา คือ Code ที่ไม่มีใครอื่นใช้งาน ช่องโหว่ของมันจึงไม่อยู่ในฐานข้อมูลของ Scanner รายใดทั้งสิ้น ยิ่งระบบเป็นงานพัฒนาเฉพาะมากเท่าไร ผลจาก Scanner ยิ่งบอกอะไรได้น้อยลง และการทดสอบโดยผู้ทดสอบยิ่งจำเป็นมากขึ้น

ผลจาก Scanner ที่ระบุว่า "ไม่พบช่องโหว่ร้ายแรง" จึงหมายความเพียงว่าไม่พบช่องโหว่ที่เครื่องมือรู้จัก ระบบที่ Scanner ไม่พบปัญหาแต่ถูกเจาะผ่านช่องโหว่ Business Logic เกิดขึ้นจริงอย่างต่อเนื่อง

คุณภาพของงาน VA เองก็ต่างกันมากระหว่างผู้ให้บริการ งาน VA ที่ได้มาตรฐานต้องมีผู้เชี่ยวชาญตรวจยืนยันผลก่อนส่งมอบ คัดกรอง False Positive และจัดลำดับความสำคัญตามความเสี่ยงจริงของธุรกิจ รายงานที่เป็นเพียงไฟล์ Export จากเครื่องมือโดยไม่ผ่านการตรวจยืนยัน ไม่ควรนับเป็นงานประเมินช่องโหว่

หน่วยงานกำกับในไทยกำหนดไว้อย่างไร

ธปท. กำหนดชัดเจนว่าต้องมีทั้งสองส่วน: การทดสอบเจาะระบบประจำปีโดยหน่วยงานอิสระสำหรับระบบสำคัญ ควบคู่กับการประเมินช่องโหว่อย่างต่อเนื่อง VA Scan เพียงอย่างเดียวไม่ผ่านข้อกำหนดด้านการทดสอบเจาะระบบ

PCI DSS v4.0.1 แยกเป็นสองข้อกำหนดอย่างชัดเจน: Requirement 11.3 กำหนดให้มี ASV Scan ทุกไตรมาส และ Requirement 11.4 กำหนดทดสอบเจาะระบบประจำปี ข้อหนึ่งใช้แทนอีกข้อไม่ได้

PDPA มาตรา 37 ใช้เกณฑ์มาตรการที่ "เหมาะสม" ซึ่งจะวัดผลจริงเมื่อเกิดเหตุข้อมูลรั่วไหลและ สคส. เข้าตรวจสอบ รายงานทดสอบเจาะระบบที่พิสูจน์ว่ามาตรการผ่านการทดสอบจริง มีน้ำหนักเป็นหลักฐานมากกว่าผล VA Scan อย่างมีนัยสำคัญ

ISO 27001 Annex A 8.8 กำหนดการจัดการช่องโหว่ทางเทคนิค VA ตอบโจทย์ส่วนการค้นหา ส่วน Pentest คือหลักฐานว่ามาตรการต้านทานการโจมตีได้จริง ซึ่งผู้ตรวจประเมินสอบถามมากขึ้นทุกปี รายละเอียดอยู่ที่หน้า ISO 27001 และบทความ ISO 27001 ต้องทำ Penetration Test หรือไม่

แนวทางจัดงบประมาณที่แนะนำ

แนวทางที่เราแนะนำผู้รับบริการเกือบทุกราย: ตรวจหาช่องโหว่ (VA Scan) ทุกไตรมาสในทุกระบบ เพราะค่าใช้จ่ายต่ำพอที่จะทำสม่ำเสมอ และตรวจจับช่องโหว่ใหม่จาก Patch และการ Deploy ได้ทันเวลา จากนั้นจัดสรรงบประมาณหลักให้การทดสอบเจาะระบบปีละครั้งกับระบบสำคัญ โดยเฉพาะระบบที่ลูกค้าใช้งานและระบบที่ประมวลผลข้อมูลส่วนบุคคล เมื่อมีการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ระหว่างปี เช่น เปิดตัว Feature ชำระเงินใหม่ ให้ทดสอบเพิ่มเฉพาะส่วนนั้น

แนวทางนี้ให้ทั้งความครอบคลุมจาก VA และความลึกจาก Pentest ตรงตามที่เกณฑ์กำกับส่วนใหญ่กำหนด วงการเรียกแนวทางนี้ว่า VAPT (Vulnerability Assessment and Penetration Testing)

หากยังประเมินไม่ได้ว่าระบบใดควรทดสอบเจาะระบบและระบบใดเพียง VA ก็เพียงพอ ส่งรายการระบบมาปรึกษาเราได้ เราช่วยจัดลำดับตามความเสี่ยงจริงและงบประมาณที่มี พร้อมใบเสนอราคาภายใน 48 ชั่วโมง


บริการที่เกี่ยวข้อง

แหล่งอ้างอิง

บทความ

บทความที่น่าสนใจอื่นๆ

สำรวจบทความอื่นๆ ที่คุณอาจสนใจจากบล็อกของเรา

ภาพประกอบบทความ เมื่อ Hardware Wallet สร้างกุญแจที่เดาได้ ช่องโหว่ RNG ใน COLDCARD Firmware

เมื่อ Hardware Wallet สร้างกุญแจที่เดาได้ ช่องโหว่ RNG ใน COLDCARD Firmware

6 สิงหาคม 2026Reconix Team (Sorawish Laovakul)

ช่องโหว่ใน firmware COLDCARD ตั้งแต่ปี 2021 ทำให้ seed ถูกสร้างจาก PRNG ที่คาดเดาได้ ปลายกรกฎาคม 2026 Bitcoin 594 BTC จากราว 500 wallet หายไปในไม่ถึง 30 นาที